W storczykowym zagłębiu

Dla jednych to zagłębie melafiru, dla innych storczyków. Jakie patrzenie na świat, takie działanie.

Flora storczyków Polski obejmuje 46 gatunków i większość z nich należy do roślin zagrożonych wyginięciem. Nie inaczej dzieje się na świecie. Szacuje się, że na Ziemi rośnie około 40 tysięcy gatunków storczykowatych (Orchidaceae), a 95 % z nich spotyka się w strefie tropikalnej. Rabunkowa gospodarka lasami tropikalnymi stanowi największe niebezpieczeństwo dla tych roślin. Jak pisze znawca storczyków prof. Dariusz L. Szlachetko (w: Storczyki, 2009): ” Na nic zdają się protesty organizacji ochroniarskich i rezolucje międzynarodowe. Krótkowzroczny interes ekonomiczny bierze górę nad zdrowym rozsądkiem. Pogoń za zyskiem spowodowała niemal całkowitą zagładę prawie niezbadanych nizinnych lasów równikowych w Ekwadorze. (…) Podobnie jest z obszarami pozatropikalnymi. Na przykład w Australii zagrożona jest tamtejsza flora storczyków, niezwykle interesująca i całkiem odmienna od pozostałych. Przyczyną jest intensyfikacja hodowli owiec, wprowadzanie obcych gatunków roślin oraz zagospodarowywanie stepów, buszu i sawann. Podobne przykłady, i to z każdego niemal zakątka globu, można by mnożyć.” Niestety, dotyczy to również Gór Suchych.

Zarówno budowa, biologia zapylania, jak i rozwój storczyków od dawna wzbudzają ciekawość; to wyjątkowa i tajemnicza grupa w świecie roślin. Ich nasiona należą do najmniejszych. Nie są zdolne do samodzielnego kiełkowania, dlatego potrzebują grzybów (endomikoryza), a i tak większość nasion nigdy nie skiełkuje. Strzępki grzybni ułatwiają młodym roślinom pobieranie wody i soli mineralnych. Rozwój przebiega bardzo wolno: pierwszy liść pojawia się u storczyka między 3, a 6, lub niekiedy 10 rokiem życia. Wytwarza 2-3 liście w następnym sezonie, a dopiero w kolejnym roku pierwszy kwiatostan.

Jeden z wewnętrznych płatków okwiatu przekształca się w warżkę, czyli powabnię i ewentualne  lądowisko dla zapylaczy. Spryt storczyka ujawnia się w niezwykły sposób. U jedynego przedstawiciela rodzaju dwulistnik (Ophrys) w Polsce – dwulistnika muszego (Ophrys insectifera), warżka upodabnia się do postaci samicy owada. Dwulistniki są zapylane w drodze tzw. pseudokopulacji. Ophrys insectifera zapylany jest przez błonkówki z rodzaju Gorytes ( rodzina grzebaczowate Sphecidae) – niestylaka piewikowca (Gorytes fargei) i niestylaka wąsala (Gorytes mystaceus). Samiec niestylak, wabiony zapachem i kształtem, zlatuje do storczyka wykonując nerwowe ruchy. Uczepki z masą pyłkową przyklejają się do owada, a ten, nasycony lub nie, odlatuje do innego storczyka.

Storczyki na Klinie

W Raporcie Agaru, botanik Zygmunt Kącki na zlecenie Akszak Consulting Okińczyc, przedstawia wyniki inwentaryzacji storczyków w 2010 roku.  Jak pisze na str. 56 w podrozdziale Metody: ” Inwentaryzację przeprowadzono w sezonie wegetacyjnym (czerwiec-sierpień) 2010 roku. Na etapie wstępnym wykorzystano informacje zawarte w materiały z danych publikowanych (Kuczyńska, Macicka 1984, Berdowski i in. 2005) oraz wykorzystano dane zawarte w poprzednich raportach (Cwojdziński i in. 2003, Góral i in. 2006). Istotnym uzupełnieniem tych informacji były także własne materiały niepublikowane pochodzące z lat 2000-2008. Badania terenowe przeprowadzono metodą marszrutową (Faliński 1990) w dwóch strefach. ” Wyniki jego inwentaryzacji ukazują bogactwo flory góry Klin i okolic, w tym storczyków, należy jednak podkreślić, że są zdecydowanie niepełne, o czym strony postępowania poinformowały RDOŚ we Wrocławiu w uwagach do Raportu. W tabeli 4.5 i na mapie stanowisk Kącki wykazuje 5 gatunków storczyków wraz z liczbą stanowisk:

1. Gółka długoostrogowa Gymnadenia conopsea – 7 stanowisk, stopień zagrożenia: EN (wymierający) na  Dolnośląskiej Czerwonej Liście, R (rzadki) w Czerwonej Księdze Polski. ochrona ścisła;

2. Kruszczyk szerokolistny Epipactis helleborine – 1 stanowisko, ochrona ścisła;

3. Kukułka szerokolistna Dactylorhiza majalis – 2 stanowiska, ochrona ścisła;

4. Podkolan zielonawy Platanthera chlorantha – 1 stanowisko, EN na DlŚ Czerwonej Liście;

5. Storczyk męski Orchis mascula subsp. signifera – 1 stanowisko, VU (narażony) na DlŚ Czerwonej Liście.

Wykaz Kąckiego jest niepełny nie tylko jeśli chodzi o liczbę stanowisk, ale także liczbę gatunków. Inwentaryzacja obejmowała górę Klin oraz obszary po jej północnej i południowej stronie. Tylko na połowie Hali pod Klinem od strony góry Klin stwierdziliśmy w 2010 r. więcej stanowisk niż podaje  Kącki. W uwagach do Raportu jakie otrzymał RDOŚ piszemy:

” Wyniki inwentaryzacji botanicznej, dotyczącej przynajmniej storczykowatych, ujęte w rozdz.4.7.1. nie odpowiadają stanowi faktycznemu, są zaniżone. Obserwacje własne jak i osób systematycznie penetrujących opisywany teren pod kątem występowania storczyków, dostarczyły danych pełniejszych niż te w Raporcie. Wnoszę zatem o aktualizację inwentaryzacji botanicznej. Jesteśmy gotowi wskazać stanowiska pominięte.

  I. Storczyk męski (Orchis mascula subsp. signifera)

Na Hali pod Klinem stwierdzono występowanie storczyka męskiego w dwóch odmianach: Orchis mascula masculasignifera. Populacja liczy kilkaset osobników, dokładnie 298. Zgodnie z „Atlasem roślin chronionych” autorstwa prof. dr hab. H. Piękoś-Mirkowej i prof. dr hab. Z. Mirka (2003) podlega ścisłej ochronie i występuje w Polsce dość rzadko. Zaliczony jest do kategorii VU (narażony na wyginięcie).

II. Gółka długoostrogowa (Gymnadenia conopsea)

Liczba stanowisk 16, w tym 1 stanowisko osobników o kwiatach białych, co dla tego gatunku jest rzadkie (według: Storczyki, prof. Dariusz Szlachetko kierownik Taksonomii Roślin i Ochrony Przyrody Uniwersytetu Gdańskiego, 2009). Na zboczu góry Klin od strony zachodniej około 120 gółek na obszarze około 1 km.

III. Kruszczyk szerokolistny (Epipactis helleborine), ścisła ochrona gatunkowa, liczba stanowisk 4, osobników 23.

IV. Podkolan zielonawy (Platanthera chlorantha), ścisła ochrona gatunkowa, rzadki.  Liczba stanowisk 2, osobników 6.

V. W roku 2010 odkryto jedno stanowisko Listery jajowatej (Listera ovata), nie ujęte w wykazie, ścisła ochrona gatunkowa.

VI. Kukułka szerokolistna (Dactylorhiza majalis), ścisła ochrona gatunkowa, coraz rzadsza, stanowisk 2,  liczba osobników 12.

Reasumując powyższe, w rejonie planowanej inwestycji rośnie sześć gatunków storczykowatych na 46 występujących w Polsce, stanowi to 15 % populacji gatunkowej. Skupisko storczyka męskiego należy do jednego z większych w Polsce.”

Również w tym roku mogliśmy obserwować rozwój flory storczykowej tej części Gór Suchych. Uwzględniając  zatem występowanie roślin, które podlegają ścisłej ochronie gatunkowej, ujętych w Czerwonej Księdze (6 gatunków storczyka) oraz 8 innych ujętych w tab. 4.5, str. 58, można stwierdzić, że teren ten spełnia przesłanki utworzenia rezerwatu przyrody.

Rzeczą niepokojącą i bardzo stronniczą w opracowaniu  Agaru jest pominięcie faktu, że w trakcie eksploatacji zostanie zdjęty nadkład z polany na Klinie, co spowoduje sukcesywne wysuszanie Hali pod Klinem.  Można założyć, że rośliny te będą pozbawione minimum 50 % wody,  co z kolei doprowadzi do ich obumierania. Długi okres rozwoju storczyka i zależność od mikoryzy dodatkowo zwiększają zagrożenie. Monitoring botaniczny oraz przesadzanie roślin, proponowane przez autora Raportu, nie uchronią populacji przed postępującą zagładą w wyniku braku siedliska. Jak i dokąd przesadzić storczyki, które potrzebują grzybów symbiotycznych do życia ? Po co  w ogóle to robić ? Monitoring zaś nie chroni, tylko stwierdza rozwój lub regres. W przypadku powstania łomu, trudno mówić o rozwoju flory.

Jak zauważa Szlachetko (str. 17): ” Bez pomocy człowieka szanse przetrwania storczyków są niewielkie, bowiem rośliny te, jak żadne inne, są związane z pozostałymi żywymi elementami środowiska. Dlatego na ich liczebności odbijają się niekorzystnie wszelkie ingerencje człowieka w środowisko. Dla przykładu, stosowanie insektycydów niszczy nie tylko szkodniki upraw, ale też i inne owady, z naszego punktu widzenia pożyteczne lub obojętne. Także te odgrywające istotną rolę w przenoszeniu pyłku między roślinami. Nawożenie czy melioracja zmieniają właściwości i strukturę gleby, co nie jest obojętne dla grzybów symbiotycznych. A to z kolei zmniejsza szanse skiełkowania nasion. Całokształt powiązań między elementami środowiska jest tak skomplikowany, że często nie jesteśmy tego nawet świadomi.”

Cóż, jak to mówią, praw ekologii pan nie zmienisz.

1. Gółka długoostrogowa z kwiatostanem i po przekwitnięciu; można dostrzec długą, nitkowatą ostrogę; Hala pod Klinem.

2. Podkolan zielonawy: tuż przed kwitnieniem i po przekwitnięciu, Hala pod Klinem.

3. Kukułka szerokolistna, łąka pod Bukowcem.

5. Kruszczyk szerokolistny przed zakwitnięciem, Hala pod Klinem.

6. Storczyki męskie na Hali pod Klinem. Dlaczego męskie ? Proszę spojrzeć na ostrogę kwiatową.

Reklamy

Informacje o gorysuche

miłośnik gór suchych
Ten wpis został opublikowany w kategorii Flora i Fauna, Ogółem i oznaczony tagami , , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s